عباس قديانى
207
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
دست يازيد . اما پس از آنكه سلطان قطب الدين درگذشت تركان خاتون به نيابت از طرف فرزند خردسالش حكومت كرد و براى تثبيت قدرت خود ، دخترش را به ازدواج اباقا خان ( 663 - 680 ق . ) درآورد . پادشاه خاتون پانزده سال با اباقا خان زندگى كرد و پس از مرگ او ، با پسرش گيخاتو - بنابر رسم مغولى - ازدواج كرد و به همراه او رهسپار روم گرديد . بعد از مرگ ارغون خان ( 683 - 690 ق . ) ، گيخاتو پادشاه شد و لذا به ايران آمد و با اجازه همسرش حكومت كرمان را در دست گرفت تا بدين وسيله انتقام مادرش را از برادرش سيورغتمش بگيرد . پس از ورود به كرمان ، برادر را به زندان افكند اما پس از چندى همسرش كردوچين و دخترش شاه عالم او را نجات دادند . سيورغتمش به عنوان عرض حال به دربار گيخاتو رفت ولى پادشاه خاتون مأمورانى در طلب وى فرستاد و او را به كرمان آوردند و سپس به فرمان پادشاه خاتون به قتل رسيد ( 692 ق . ) . دو سال بعد گيخاتو درگذشت و بايدو ، داماد سيورغتمش و همسر شاه عالم جانشين او شد . كردوچين براى گرفتن انتقام همسرش ، حكومت كرمان را از دامادش گرفت و بدان سو رهسپار شد . پادشاه خاتون با بزرگان شهر مشورت كرد . برخى نظر دادند كه وى و همراهانش راه خراسان پيش گرفته و به غازان خان پناه آوردند ولى برخى ديگر او را به ماندن در كرمان و تحصن در قلعه توصيه كردند . چند روز بعد لشكر كردوچين به حومهء كرمان رسيد . چند روزى به جنگ و جدال گذشت ولى اكثر امرا و بزرگان به نزد كردوچين رفتند . كردوچين به شهر وارد شد . به دستور او پادشاه خاتون را با اهانت و خوارى از قلعه فرود آوردند و زندانى كردند و اموال وى و امرا و اعيانى كه دستگير شده بودند به غارت رفت . پس به اشاره كردوچين پادشاه خاتون را به قتل رساندند . او را در دهى به نام مسكين ، در نزديك كرمان دفن كردند . پس از آنكه سلطان مظفر الدين محمد شاه به حكومت كرمان رسيد دستور داد تا جنازه او را با تشريفات تمام به شهر آوردند و عزادارى رسمى برپا شد و در مدرسه مادرش تركان خاتون دفن كردند . پادشاه خاتون به علما و ادبا توجه خاص داشت . به نوشته تاريخ كرمان « در زمان سلطنت او به كرمان ، علما و فضلا را رعايت و احترام مىفرمود و غالب اوقات در مجلس او صحبت علمى داشته مىشد . » وى خط نسخ را به زيبايى تمام مىنوشت و شعر را نيز نيكو مىگفت . وى قرآنها و كتابهاى متعددى به خط خودش نوشت كه پس از خودش در كرمان و ديگر ولايات موجود بوده و به گفته ناصر الدين منشى « بر فضل و هنرورى و وفور كمال و دانشورى او دليلى واضح است . » در مدت كوتاه سلطنتش به عدل و داد رفتار كرد و مدارس و عمارات متعددى بنا كرد و اوقافى براى آنها منظور نمود . پادشاه زن به معنى زن ممتاز در عصر ساسانى . پادشاه زن دخترى بود كه با رضاى خاطر به خانه شوهر مىرفت و پادشاه زن يا زن ممتاز ناميده مىشد . پادوسبانان - پادوسپان سلسلهء كوچكى بودند در اطراف درياى خزر از مازندران تا رويان و نور و كجور كه تا سال 1006 ه . دوام داشت . « كيومرث ابن بيستون » از پادشاهان « پادوسبانان » بود كه مذهب شيعه را در اطراف درياى خزر بسط داد . امراى اين سلسله عبارت بودند از : پادوسبان اول ، پسر جيل گاوباره ( جلوس 40 ه . ق . ) . پادوسبان دوم ، پسر خورزاد ( جلوس 105 ه . ق . ) . پادوسبان سوم ، پسر فريدون .